EHB Academy • BV & Holding • Les 09
De deelnemingsvrijstelling
Resultaat deelneming, dividend en de fiscale vrijstelling correct verwerkt
Niveau: Verdieping
Leestijd: ± 35 minuten
Versie: 2026
1. Wat leert u in deze les?
De deelnemingsvrijstelling is een fiscale regeling. De boekhoudkundige verwerking van een deelneming is een ander onderwerp. Juist het onderscheid tussen die twee is belangrijk. In deze les gebruiken we consequent één praktische methodiek: de holding verwerkt haar aandeel in het resultaat van de werkmaatschappij via de balanspost Deelneming en de winst-en-verliesrekeningpost Resultaat deelneming. Een latere dividenduitkering is binnen deze methodiek géén tweede opbrengst, maar een omzetting van een deel van de boekwaarde van de deelneming in liquide middelen.
-
wanneer sprake is van een deelneming;
-
hoe het resultaat van de werkmaatschappij in de holding wordt verwerkt;
-
waarom ontvangen dividend daarna niet nogmaals als opbrengst wordt geboekt;
-
hoe de deelnemingsvrijstelling in de VPB-aangifte aansluit op het commerciële resultaat;
-
hoe verkoopwinsten, verkoopverliezen en transactiekosten fiscaal worden behandeld;
-
welke aandachtspunten gelden voor beleggingsdeelnemingen.
2. Wat is een deelneming?
Voor een gewone BV of NV is de hoofdregel dat een vennootschap een deelneming heeft wanneer zij ten minste 5% van het nominaal gestorte kapitaal van een andere vennootschap bezit. Daarnaast kent de wet bijzondere situaties, waaronder bepaalde stemrechten, winstbewijzen, hybride leningen en de meetrek- en meesleepregeling.
Een aandelenbelang van minder dan 5% vormt in beginsel geen deelneming. Voor een zogenoemde aflopende deelneming bestaat onder voorwaarden nog maximaal drie jaar recht op toepassing van de deelnemingsvrijstelling nadat een belang dat langer dan één jaar ten minste 5% bedroeg onder die grens is gezakt.
3. De boekhouding en de fiscaliteit zijn twee verschillende lagen
De jaarrekening van Holding BV laat het commerciële resultaat en de commerciële waarde van de deelneming zien. De aangifte vennootschapsbelasting bepaalt vervolgens welk deel van dat commerciële resultaat fiscaal belast is.
Binnen de in deze Academy gebruikte methodiek wordt het aandeel van Holding BV in het resultaat van Werk BV als resultaat deelneming verantwoord. Omdat voordelen uit een kwalificerende deelneming in het algemeen buiten de belastbare winst blijven, wordt dit resultaat bij de fiscale winstberekening geëlimineerd.
Belangrijk: de deelnemingsvrijstelling bepaalt dus niet hoe u de journaalpost boekt. Zij bepaalt de fiscale behandeling van het voordeel nadat het commerciële resultaat is vastgesteld.
4. De methodiek van deze les: resultaat deelneming
Stel dat Holding BV 100% van Werk BV bezit. Werk BV behaalt over het jaar € 100.000 winst na vennootschapsbelasting. Binnen onze methodiek verwerkt Holding BV dit resultaat als volgt:
|
Rekening
|
Debet
|
Credit
|
|
Deelneming Werk BV
|
€ 100.000
|
|
|
Resultaat deelneming
|
|
€ 100.000
|
Door deze boeking stijgt de boekwaarde van de deelneming met € 100.000 en wordt in de winst-en-verliesrekening van Holding BV € 100.000 resultaat deelneming verantwoord.
5. Wat gebeurt er in de VPB-aangifte van de Holding?
Commercieel heeft Holding BV in het voorbeeld € 100.000 resultaat deelneming verantwoord. Als de deelnemingsvrijstelling van toepassing is, behoort dit voordeel fiscaal in het algemeen niet tot de belastbare winst. In de fiscale winstberekening wordt het vrijgestelde deelnemingsresultaat daarom uit het commerciële resultaat geëlimineerd.
Vereenvoudigd ziet de aansluiting er zo uit:
|
Fiscale aansluiting
|
Bedrag
|
|
Commercieel resultaat deelneming
|
€ 100.000
|
|
Af: vrijgesteld voordeel deelneming
|
€ 100.000 -/-
|
|
Belastbaar resultaat uit deze deelneming
|
€ 0
|
Dit betekent niet dat de boeking uit de administratie wordt verwijderd. De commerciële boeking blijft staan; de correctie vindt plaats in de fiscale winstberekening/aangifte VPB.
6. Waarom bestaat de deelnemingsvrijstelling?
Werk BV heeft haar eigen winst al in haar VPB-aangifte verantwoord. Zonder deelnemingsvrijstelling zou dezelfde winst, zodra deze als voordeel uit de deelneming bij Holding BV tot uitdrukking komt, opnieuw in de heffing kunnen worden betrokken. De deelnemingsvrijstelling voorkomt in het algemeen deze economische dubbele heffing. De Belastingdienst noemt ontvangen dividend en winst bij verkoop als voorbeelden van voordelen uit een deelneming.
7. Vervolgens keert Werk BV dividend uit
Nu komt het belangrijke onderscheid. Stel dat van de eerder verwerkte € 100.000 winst later € 60.000 als dividend wordt uitgekeerd aan Holding BV.
Omdat Holding BV het onderliggende resultaat al als Resultaat deelneming heeft verantwoord, mag de ontvangst van het dividend niet nogmaals als opbrengst deelneming worden geboekt. Dat zou hetzelfde resultaat twee keer in de winst-en-verliesrekening opnemen.
De juiste journaalpost binnen deze methodiek is:
|
Rekening
|
Debet
|
Credit
|
|
Bank Holding BV
|
€ 60.000
|
|
|
Deelneming Werk BV
|
|
€ 60.000
|
De dividenduitkering verandert hier alleen de samenstelling van de activa van Holding BV: de bank neemt toe en de boekwaarde van de deelneming neemt af. Er ontstaat géén nieuwe opbrengst.
8. Het volledige voorbeeld van begin tot eind
Neem aan dat de deelneming vóór het jaar voor € 18.000 op de balans van Holding BV staat.
|
Moment
|
Deelneming
|
Bank
|
Resultaat deelneming
|
|
Begin boekjaar
|
€ 18.000
|
-
|
-
|
|
Na € 100.000 resultaat Werk BV
|
€ 118.000
|
-
|
€ 100.000 credit
|
|
Na € 60.000 dividend
|
€ 58.000
|
€ 60.000 hoger
|
geen extra resultaat
|
Economisch is € 60.000 van het vermogen dat eerst in Werk BV zat naar Holding BV verplaatst. Het resterende deel van de jaarwinst, € 40.000, blijft via de hogere boekwaarde in de deelneming zichtbaar. De totale vermogenspositie verandert door de dividendbetaling op zichzelf niet; alleen de plaats van het vermogen verandert.
9. Waarom “Bank aan Opbrengst deelneming” hier fout zou zijn
Als Holding BV eerst € 100.000 resultaat deelneming boekt en daarna bij ontvangst van € 60.000 dividend opnieuw € 60.000 opbrengst deelneming boekt, zou de winst-en-verliesrekening € 160.000 opbrengst uit dezelfde deelneming tonen. Dat is dubbel.
De boeking Bank aan Opbrengst deelneming kan voorkomen bij een andere waarderings- of verslaggevingsmethodiek waarbij het resultaat van de dochter niet reeds jaarlijks via de deelneming in het resultaat van de holding is verwerkt. Verschillende methodieken mogen echter niet door elkaar worden gebruikt. Voor de duidelijkheid gebruikt EHB Academy in deze les uitsluitend de hiervoor beschreven resultaatmethodiek.
10. Dividend naar de holding is niet hetzelfde als dividend naar privé
De dividenduitkering van Werk BV aan Holding BV blijft binnen de vennootschappelijke structuur. Keert Holding BV vervolgens dividend uit aan de DGA privé, dan is dat een afzonderlijke transactie en komt in beginsel box 2 aan de orde. De deelnemingsvrijstelling maakt een privé-uitkering dus niet belastingvrij.
11. Verkoop van de werkmaatschappij
Ook winst bij verkoop van een kwalificerende deelneming valt in het algemeen onder de deelnemingsvrijstelling. Voor de boekhoudkundige verkoopboeking moet eerst de actuele boekwaarde van de deelneming worden vastgesteld. Dat is juist belangrijk wanneer resultaten en dividenden gedurende de bezitsperiode al in de boekwaarde zijn verwerkt.
Staat de deelneming op het verkoopmoment bijvoorbeeld voor € 300.000 op de balans en ontvangt Holding BV € 500.000 voor de aandelen, dan is de commerciële verkoopwinst € 200.000. Als de deelnemingsvrijstelling van toepassing is, wordt ook dit voordeel bij de fiscale winstberekening geëlimineerd.
|
Rekening
|
Debet
|
Credit
|
|
Bank / vordering koper
|
€ 500.000
|
|
|
Deelneming Werk BV
|
|
€ 300.000
|
|
Boekwinst verkoop deelneming
|
|
€ 200.000
|
12. Verkoopverlies en liquidatieverlies
De deelnemingsvrijstelling werkt in beginsel symmetrisch: winsten uit de deelneming zijn niet belast en verliezen zijn niet aftrekbaar. Een commercieel verkoopverlies kan dus in de winst-en-verliesrekening staan, maar wordt fiscaal in beginsel gecorrigeerd.
Voor liquidatieverliezen bestaat een afzonderlijke wettelijke regeling met specifieke voorwaarden. Een liquidatieverlies mag daarom niet zonder nadere toets als normaal aftrekbaar deelnemingsverlies worden behandeld.
13. Aan- en verkoopkosten van een deelneming
Kosten ter zake van de verwerving of vervreemding van een deelneming blijven op grond van de deelnemingsvrijstelling buiten aanmerking en zijn dus fiscaal niet aftrekbaar. Uit actuele standpunten van de Belastingdienst volgt dat hiervoor een rechtstreeks oorzakelijk verband met de verwerving of vervreemding bepalend is. Niet iedere advies- of proceskost rond een deelneming valt automatisch onder het aftrekverbod.
14. Beleggingsdeelnemingen: belangrijke uitzondering
De deelnemingsvrijstelling is niet zonder meer van toepassing op een niet-kwalificerende beleggingsdeelneming. Bij dergelijke belangen gelden aanvullende toetsen. Een beleggingsdeelneming kan onder voorwaarden toch kwalificeren, bijvoorbeeld via de onderworpenheidstoets of bezittingentoets. Als de deelnemingsvrijstelling niet van toepassing is, kan deelnemingsverrekening relevant zijn.
15. Deelnemingsvrijstelling versus fiscale eenheid
De deelnemingsvrijstelling en de fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting zijn verschillende regelingen. Zonder fiscale eenheid blijven Holding BV en Werk BV afzonderlijke belastingplichtigen en wordt het deelnemingsresultaat bij Holding BV fiscaal beoordeeld onder de deelnemingsvrijstelling. Bij een fiscale eenheid worden de resultaten voor de VPB volgens de regels van de fiscale eenheid verwerkt.
Een holdingstructuur vereist dus niet automatisch een fiscale eenheid.
16. Veelgemaakte fouten
-
resultaat deelneming én het later ontvangen dividend allebei als opbrengst boeken;
-
de commerciële boeking verwarren met de fiscale correctie in de VPB-aangifte;
-
denken dat de deelnemingsvrijstelling betekent dat dividend naar privé belastingvrij is;
-
bij verkoop rekenen met de oorspronkelijke aanschafprijs terwijl de boekwaarde inmiddels door resultaten en dividenden is gewijzigd;
-
een commercieel verlies op een deelneming zonder fiscale correctie aftrekken;
-
aan- en verkoopkosten zonder afzonderlijke fiscale beoordeling in aftrek brengen;
-
verschillende waarderingsmethodieken voor de deelneming door elkaar gebruiken.
17. EHB praktijkvoorbeeld: drie jaren
Holding BV bezit 100% van Werk BV. De beginboekwaarde van de deelneming bedraagt € 18.000. In jaar 1 behaalt Werk BV € 80.000 winst na VPB. Holding BV boekt: Deelneming € 80.000 aan Resultaat deelneming € 80.000. De boekwaarde wordt € 98.000.
In jaar 2 behaalt Werk BV € 50.000 winst na VPB. Holding BV boekt opnieuw het resultaat: Deelneming € 50.000 aan Resultaat deelneming € 50.000. De boekwaarde wordt € 148.000. Vervolgens keert Werk BV € 90.000 dividend uit. Holding BV boekt: Bank € 90.000 aan Deelneming € 90.000. De boekwaarde daalt naar € 58.000.
In jaar 3 behaalt Werk BV € 40.000 winst na VPB. Holding BV boekt Deelneming € 40.000 aan Resultaat deelneming € 40.000. De boekwaarde wordt € 98.000. In de VPB-aangiften van Holding BV worden de kwalificerende deelnemingsresultaten fiscaal geëlimineerd. Het dividend in jaar 2 veroorzaakt binnen deze boekingsmethodiek geen tweede opbrengst.
18. EHB Deelnemingscheck
-
Welke waarderings- en resultaatmethodiek gebruikt de holding consequent?
-
Is het resultaat van de dochter al via Resultaat deelneming verwerkt?
-
Is een ontvangen dividend daarom als afname van Deelneming geboekt?
-
Sluit de boekwaarde van Deelneming aan op de gekozen waarderingsgrondslag?
-
Is het commerciële deelnemingsresultaat correct geëlimineerd in de VPB-aangifte?
-
Is bij verkoop uitgegaan van de actuele boekwaarde?
-
Zijn transactiekosten afzonderlijk fiscaal beoordeeld?
-
Is sprake van een gewone deelneming of een beleggingsdeelneming?
-
Blijft ontvangen vermogen in de holding of volgt later een uitkering naar privé?
19. Samenvatting – tien kernlessen
-
1. Boekhouding en deelnemingsvrijstelling zijn twee verschillende lagen.
-
2. In onze methodiek verhoogt het aandeel in de winst van Werk BV de balanspost Deelneming.
-
3. De tegenboeking is Resultaat deelneming in de winst-en-verliesrekening van Holding BV.
-
4. Een kwalificerend deelnemingsresultaat wordt vervolgens fiscaal geëlimineerd in de VPB-aangifte.
-
5. Een later ontvangen dividend is binnen deze methodiek geen nieuwe opbrengst.
-
6. Dividend wordt geboekt: Bank aan Deelneming.
-
7. Zo wordt voorkomen dat dezelfde winst commercieel dubbel wordt verantwoord.
-
8. Bij verkoop wordt de verkoopopbrengst vergeleken met de actuele boekwaarde van de deelneming.
-
9. Verkoopwinsten en -verliezen uit een kwalificerende deelneming vallen in beginsel in de deelnemingssfeer.
-
10. Gebruik één consistente waarderings- en boekingsmethodiek en sluit die zorgvuldig aan op de fiscale aangifte.
20. EHB Slotgedachte
De deelnemingsvrijstelling wordt pas echt begrijpelijk wanneer u de boekhouding en de fiscaliteit uit elkaar houdt. Eerst bepaalt u wat er commercieel met de deelneming gebeurt. Daarna bepaalt u welke voordelen fiscaal buiten aanmerking blijven. Wie resultaat deelneming en dividend als twee afzonderlijke opbrengsten boekt, telt dezelfde winst dubbel. Een consequente methodiek voorkomt die fout en maakt de aansluiting tussen jaarrekening en VPB-aangifte controleerbaar.
21. Volgende les
Les 10 – Vermogen opbouwen in de Holding. We bekijken hoe winst die binnen de holding beschikbaar komt kan worden gereserveerd, geïnvesteerd of gebruikt voor financiering, en welke fiscale en bedrijfseconomische keuzes daarbij horen.
Bronnen en actualiteitscontrole 2026
Belastingdienst – Deelnemingsvrijstelling; Deelnemingen; actuele kennisgroepstandpunten over kosten ter zake van verwerving en vervreemding van deelnemingen. Wet op de vennootschapsbelasting 1969, in het bijzonder artikel 13 en bijzondere regelingen rond deelnemingen. De boekhoudkundige voorbeelden in deze les volgen bewust de binnen EHB Academy gekozen methodiek waarin het aandeel in het resultaat via Deelneming / Resultaat deelneming wordt verwerkt en een latere dividendontvangst de boekwaarde van de deelneming verlaagt.
Disclaimer
Deze Academy-les bevat algemene educatieve informatie. De exacte commerciële waardering van deelnemingen hangt onder meer af van het toepasselijke jaarrekeningenrecht, de omvang en invloed van het belang en de gekozen grondslagen. Buitenlandse deelnemingen, beleggingsdeelnemingen, transacties, liquidatieverliezen en reorganisaties vragen om beoordeling van de concrete feiten.
